W maju było naprawdę gęsto!

I to nie tylko za sprawą soczyście zielonej, bujnej roślinności, ale też przez gąszcz narosły wokół tematu służb, kontroli operacyjnej i oprogramowania szpiegującego.

W maju ukazał się nasz raport „Demokracja na podsłuchu. Polska wobec Pegasusa i oprogramowania szpiegującego”. Przekonujemy w nim, że oprogramowanie szpiegujące (spyware) to broń atomowa w rękach służb i możliwość totalnej inwigilacji obywateli i obywatelek przez rząd. Sprawdzamy, co politycy i polityczki obiecali, a czego nie zrobili. Proponujemy też zestaw reguł, które pozwolą służbom skutecznie działać, a przy tym będą gwarantowały ochronę dla praw i wolności.

Premierze raportu towarzyszyła debata. O wyzwaniach z oprogramowaniem szpiegującym rozmawiali: Adam Haertle – specjalista ds. cyberbezpieczeństwa, Sylwia Gregorczyk-Abram – adwokatka reprezentująca przed ETPC osoby pokrzywdzone w aferze Pegasusa, gen. Krzysztof Bondaryk – były szef ABW, obecnie dyrektor Departamentu Bezpieczeństwa i Spraw Obronnych MSWiA, Beata Morawiec – sędzia, była prezeska Stowarzyszenia Sędziów Themis, pokrzywdzona w aferze Pegasusa i Wojciech Klicki – współautor raportu, wiceprezes Fundacji Panoptykon.

W maju pracowaliśmy też nad rekomendacjami do projektu ustawy, która ma wzmocnić kontrolę nad służbami. Co prawda na pierwszy rzut oka propozycje przygotowane przez Ministra–Koordynatora Służb Specjalnych Tomasza Siemoniaka wydają się bardzo obiecujące, ale gdy przyjrzeć się im z bliska, widać całkiem spore luki.

W projekcie brakuje mechanizmu informowania osób inwigilowanych, że służby prowadziły wobec nich kontrolę operacyjną. Takie powiadomienia mogłyby być wysłane po upływie określonego czasu od zakończenia śledztwa. To rozwiązanie zmniejszy pole do nadużyć, ale nie ograniczy funkcjonariuszkom i funkcjonariuszom możliwości skutecznego działania.

O tym, co jeszcze naszym zdaniem trzeba poprawić, mówiliśmy – przy wsparciu innych organizacji – podczas posiedzenia sejmowych Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych oraz Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka.

Transmisja z posiedzenia 28 maja 2026 r. (wystąpienie Wojciecha Klickiego od 12:16).

Następne kroki? Mamy nadzieję, że na kolejnym posiedzeniu przedstawimy komisjom nasze propozycje zmian.

Czekamy też z niecierpliwością na raport Sejmowej Komisji Śledczej, badającej „aferę Pegasusa”.