Nadchodzi wrzesień, a wraz nim zakaz telefonów w szkołach i przedszkolach.

Zakaz ma być odpowiedzią na problemy dzieci z koncentracją, nawiązywaniem relacji i uzależnieniami behawioralnymi. Problemami łączonymi z nadmiernym korzystaniem z platform (anty)społecznościowych, na których w Polsce obecnych jest nawet ponad połowa populacji dzieci w wieku 7–12 lat (mimo że oficjalnie można z nich korzystać od 13. roku życia).

Platformy (anty)społecznościowe wykorzystują mechanizmy znane z gier hazardowych. Nie tylko dzieci, ale też dorośli przepadają z telefonami w ręku, spędzając na scrollowaniu więcej czasu niż planowali. Dzieciom jest jeszcze trudniej wyrwać się z tej pułapki, bo ich mózgi wciąż się kształtują.

Presja rośnie (nad platformami wiszą groźby kar ze strony Komisji Europejskiej i amerykańskich sądów), ale zarządy big techów nie zrezygnują z najbardziej uzależniających funkcji (infinite scroll czy autoplay) z dnia na dzień. W logice nadzorczego kapitalizmu bezpieczeństwo by design i autentyczna personalizacja usługi to koszt. A przecież inwestorom chodzi o zyski. Zanim przyjdzie do płacenia kar i odszkodowań, dzisiejsi pierwszoklasiści i pierwszoklasistki skończą podstawówkę. A wycena giełdowa platform wzrośnie o kolejne zera.

Zakazów narzuconych z góry nikt nie lubi. Spodziewamy się więc, że i ten zarówno młodzi ludzie, jak ich rodzice będą kreatywnie obchodzić. Szczęśliwie pod słowem „zakaz” kryje się zobowiązanie placówek edukacyjnych do wypracowania własnych zasad korzystania z urządzeń podłączonych do sieci. MEN pracuje też nad praktycznymi poradnikami, które mają im w tym pomóc. Czy wykorzystają nadarzającą się w ten sposób okazję do rozmowy o FOMO, potrzebie kontroli, cyberprzemocy, alienacji? Te problemy nie znikają po szkole, więc zakaz telefonów ich nie rozwiąże.

Po pierwsze – pilne wdrożenie DSA. Dzięki temu będziemy mieć w Polsce koordynatora ds. usług cyfrowych, a wraz z nim możliwość poskarżenia się na uzależniające algorytmy czy powiadomienia. Szansa na to będzie już we wrześniu – projekt po poprawkach Senatu trafił już do Sejmu. Jeśli Sejm go przyjmie, ustawa trafi do podpisu prezydenta Karola Nawrockiego.

Po drugie – inwestycje w tzw. trzecie miejsca. Potrzebujemy powszechnie dostępnych niekomercyjnych przestrzeni, w których dzieci i nastolatki mogą rozwijać relacje twarzą w twarz (a nie przez ekran telefonu), tworzyć autentyczne społeczności i ćwiczyć sprawczość. Bez dorosłych organizujących im zajęcia pozalekcyjne i bez przymusu konsumowania.

Po trzecie – wsparcie psychologiczne rodziców i dzieci zmagających się z uzależnieniem. Powinno ono być finansowane z budżetu państwa i dostępne w miejscu zamieszkania lub w szkole.

Po czwarte – edukacja medialna. Rozumiana nie jako instrukcja obsługi komercyjnych aplikacji, ale nauka krytycznego i samodzielnego poruszania się w świecie online.

To wszystko zadania dla państwa. A jak możemy chronić się sami i same? Kilka podpowiedzi:

1. Korzystaj z telefonu z głową. Jeżeli jesteś rodzicem, dobrze wiesz, że przykład idzie z góry, a modelowanie zachowań daje najlepsze wyniki wychowawcze.
2. Nie zakładaj dziecku konta tylko dlatego, że „wszyscy w klasie mają”. Nie mają (nie wierzysz? Spytaj rodziców).
3. Wspieraj Panoptykon w walce o lepszy Internet. Przekaż darowiznę!